« اوستا » ست ، هيچ ترديدى وجود ندارد ؛ و هم در اينكه سرودهاى مزبور بر زبان « زردشت » سپيتمان فريانى - جايى در مشرق ايران‌زمين - به اقرب احتمالات حدود ولايت « بلخ » و بدخشان - جارى گرديده ( مراد روان شدن بر زبان و نقل شفاهى است ) و بسا در واگويى و بازخوانى آنها به مثابهء « مأثورات » قديم ، تصرّفات پيامبرانه اعمال شده ، پس انگ و رنگ ويژگىهاى انديشگانى شخص پيامبر بر آنها خورده ، هم ترديدى نبايد كرد ؛ ولى اينكه سرودهاى گاهانى اصالة سخنان خود زردشت پيامبر - يعنى به انشاء و تصنيف او باشد ، در اين امر على التحقيق ترديد جايز است . اگر اين نگره پذيرفته شود كه سرودهاى كهن بر زبان پيامبرى در سدهء هفتم پيش از ميلاد ، هم‌زمان با حكومت گشتاسپ بر نواحى « بلخ » بازگو شده ، كه از نظر تاريخى مىتواند همو پدر داريوش يكم هخامنشى باشد ، اميرى ( - كئى ) كه حامى زردشت سپيتمان ياد گرديده ؛ و دين او را تلقى به قبول نموده ، بسا كه مسألهء زمان تاريخى حيات آن پيامبر ايرانى حلّ خواهد شد . بحث در اين موضوع اينك از گفتار ما بكلّى بيرون است ، اگرچه گرايش‌هاى اخير دانشمندان تقريبا بر همين نظر باشد ؛ مراد ما از طرح آن صرفا توضيح مسألهء تدوين نسك‌ها يا دفترهاى اوستايى است . براين پايه ، آن انديشه يا گمان ديرينه را بايد از ذهن بيرون كرد كه « اوستا » از طرف پيامبرى در سدهء هفتم - ششم ( ق . م . ) به نام زردشت سپيتمان صدور يافته است . اوستاى موجود البتّه منسوب به دين زردشتى هست ؛ ولى مطلقا صدور يافته از شخص زردشت و مربوط به دو نيست . اين پيامبر ايرانى ( سكايى - تورانى ) فريانى برخاسته از جايى گويا در مشرق ايران‌زمين فقط « راوى » يك بخش كهن از سنن مأثور بوده است و بس . اوستا يك كتاب مقدس ايرانى است ؛ اگرچه در تضاعيف آن از « زردشت » سپيتمان و خاندان او سخن‌ها رفته ، منتها ربط موضوعى به او ندارد . به تحقيق اگر پيامبرى ايرانى به نام زردشت سپيتمان طىّ سدهء هفتم ( ق . م . ) در عهد حكمرانى كى گشتاسپ هخامنشى بر بلخستان ظهور نمىكرد ( لا بأس فيه ) بايد مطمئن بود كه در هر حال دفترهاى كيش‌نامهء كهن ايرانى هم به نام « اوستا » صورت وجود مىيافت ، چنان‌كه امروزه كمابيش وجود دارد . مدوّنان حقيقى اوستا همانا طبقهء روحانيان ايران‌زمين ، يعنى « مغان » مشهور ماد باستان بوده‌اند ، كه اصلا محقّق نباشد آنان نژاد ناب آريايى داشته‌اند ، بسا كه بقاياى